گزیده نشریه داخلی افق اندیشه شماره دو

هنر شیشه گری

هنر شیشه گری

صنعت شیشه سازی در ایران صنعتی قدیمی بوده و از روزگاران کهن در خاور نزدیک شهرت داشته است آریستوفان نویسنده یونانی در قرن پنجم قبل از میلاد – در یکی از روایاتش به کاربرد جام های شراب ساخته شده از شیشه در دربار ایران اشاره می کند . هم چنین کاوش گران آثار باستانی در غرب عربستان به برخی از ظروف شیشه ای نیمه شفاف و مایل به سبز و دست بندهای شیشه¬ای میناکاری شده با شیشه از رنگ دیگر دست یافته¬اند . از قدیمی ترین ظرف های شیشه ای ارزشمند ایرانی که بشقابی از روزگار ساسانی است که در شمال ایران پیدا شده و نقش پرنده¬ای افسانه ای در آن کنده کاری شده است .

طرز ساخت شیشه دست ساز : ابزار کار شیشه گری دستی بسیار مختصر و ساده است .
مهم ترین وسیله این صنعت لوله¬ای فولادی به طول 100 تا 120 سانتی متر است که اصطلاحا « دم » نامیده میشود . این لوله توخالی است و برای برداشتن شیشه از داخل کوره مورد استفاده قرار می گیرد . شیشه گران با فرو بردن آن به داخل شیشه مذاب و چرخاندن آن مقدار کمی از شیشه را که اصطلاحاً درباره نام دارد ، از داخل کوره برداشته ، سپس در لوله می دهند . به این ترتیب گوی کوچکی که به آن « گوی اول » می گویند به دست می آید .
بعد از سرد و سخت شدن این گوی مجدداً دم را به داخل شیشه مذاب فروبرده و شیشه لازم را برای ساخت وسیله مورد نظر بر می دارند . تهیه گوی اول به صنعت گر امکان می دهد تا مقدار شیشه ای که در مرحله دوم بر میدارند در تمام نقاط دارای قطر مساوی بوده و محصولی که تولید میشود دارای قطر یکسان باشد . اما چون در این مرحله غلظت شیشه مذاب کم و قابلیت شکل پذیری آن ناچیز است و از سوی می بایست فرم متناسب و قطر مساوی و یکسان داشته باشد ، صنعت گر ، لوله دم را روی میله ای که دارای سر دو شاخه است قرار می دهد و در حالیکه دم را به طور مرتب می چرخاند ، آن را در داخل وسیله دیگری که در قاشق نام دارد ، قرار می دهد .
قاشق عبارت از چوب استوانه ای به ارتفاع هفت و قطر پانزده سانتی متر است و دارای یک سطح فرورفتگی است که به میله-ای فلزی متصل است . صنعت گر ضمن کار و به منظور جلوگیری از سوختن قاشق و نیز برای آن که شیشه مذاب به قاشق نچسبه ، هر چند دقیقه یکبار آن را در داخل آب فرو می برد . پس از انجام این عمل ، استاد کار به اندازه دلخواه در لوله فولادی دمیده و گوی کره مانندی به وجود می¬آورد .
آن گاه پشت دستگاه مخصوصی که عبارت از یک نیمکت و دو میله افقی در اطراف است نشسته و دم را روی میله های طرفین نیمکت قرارداده و آن را می غلتاند و برای پیشگیری از کج شدن بار به طرف پائین ، با انبر و تخته به شکل دادن آن می پردازد . در تعدادی از کارگاه ها استفاده از قالب رواج دارد و استاد کار بعد از " قاشقی کردن بار " آن را در داخل قالب قرارداده و عمل دمیدن را انجام میدهد . پس از تبدیل شیشه مذاب به شیشه که تولیدش مورد نظر استاد کار است ، کارگر وردست با لوله دیگری که در "واگیره" نام دارد به کمک استاد کار آمده و صنعتگر به به آهستگی انتهای وسیله ساخته شده را به واگیره که حاوی مقدار کمی شیشه مذاب است ، می چسباند و آن گاه با قیچی خیس روی شیشه را خط می اندازد و با ضربه ملایمی آن را از لوله اصلی جدا و محصول را به واگیره منتقل می کند .
اشیای ساخته شده شیشه ای چنانچه در مجاورات هوای عادی نگه داشته شوند ، پس از دقایقی به علت سرد شدن سطح شیشه ها و گرم ماندن درون آن ها می شکنند . به همین جهت باید اشیای ساخته شده به تدریج و در مدت طولانی خنک شوند . برای این منظور در هر کارگاه ، گرم خانه ای با درجه حرارت 450 تا 550 درجه سانتی گراد وجود دارد که اشیای ساخته شده را درون آن قرار داده و سپس کوره را خاموش می کنند تا اشیای همزمان با سرد شدن هوای کوره خنک شوند .
اینکار معمولاً بین 24 تا 48 ساعت و تا زمان پائین آمدن تدریجی حرارت داخل گرم خانه و رسیدن آن تا درجه حرارت هوای معمولی ادامه می یابد .


گردآورنده: منا ذوقی

 منبع: نشریه داخلی افق اندیشه شماره دو

ارتباط با ما

تهران - شهرک غرب (میدان صنعت) - بلوار پاکنژاد - بلوار دریا - روبروی پارک دلاوران - نبش خیابان موج - پلاک 11

تلفن : 88561222-021

نمابر: 88561221-021 

کد پستی: 1466976811

صندوق پستی:  1339-14665

رایانامه: info.incd [at] gmail.com

سامانه پیام کوتاه : 10000100005555

امور فرهنگی و اجتماعی

بانوان

یکشنبه ها ،ساعت 11 الی 17

 جوانان

چهارشنبه ها ،ساعت 15 الی 19

از 18 تا 35 سالگی

ویژه متاهلین

پنجشنبه ها  ،ساعت 17 الی 21

 

ساعات کار اداری

شنبه تا چهار شنبه از ساعت 9:00 الی 17:00 

ثبت نام ، تمدید و تحویل کارت حق عضویت